Witamy na stronie Koła Inicjatyw Studenckich!


Koło Inicjatyw Studenckich działa przy Rybnickim Ośrodku Naukowo-Dydaktycznym Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Kolej - to na nią postawiono w Rybniku


Muzeum w Rybniku, Stowarzyszenie Humanistyczne: Europa, Śląsk, Świat Najmniejszy oraz Koło Inicjatyw Studenckich działające przy Rybnickim Ośrodku Naukowo-Dydaktycznym Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach zorganizowały konferencję pt. „ W służbie społeczeństwa. Znaczenie kolei dla dziejów Polski”, pod patronatem prezydenta miasta Rybnika  ̶  Pana Adama Fudalego, która odbyła się 28 października br. w auli RONDu.

Nasze spotkanie z historią kolei rozpoczęło powitanie gości przez Michała Kapiasa  ̶  opiekuna Koła Inicjatyw Studenckich i wykładowcę Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, który następnie oddał głos dyrektorowi rybnickiego Muzeum  Bogdanowi Klochowi. Pomysłodawcą i koordynatorem konferencji był pracownik muzeum  ̶  Dawid Keller.

Jako pierwszy swój referat  pt. „Historia kolei na Dolnym Śląsku”  wygłosił Przemysław Dominas. Autor wystąpienia skupił się na infrastrukturze kolejowej udowadniając, że kolej na Dolnym Śląsku była fenomenem w skali Europy. Obejmowała ona bowiem swym zasięgiem znaczny obszar wschodnich Prus  ̶  tereny mocno dotknięte przez szkody górnicze. To ogromne przedsięwzięcie realizowane przez długie lata było możliwe dzięki prężnemu działaniu największej w tym czasie spółki kolejowej  ̶ Towarzystwa Kolei Górnośląskich. Ważną rolę w umacnianiu pozycji  Dolnego Śląska odegrała również Śląska Kolej Górska, działająca głównie na potrzeby przemysłu w trudno dostępnym terenie.

Zaciekawienie wzbudził materiał ilustracyjny przygotowany przez prelegenta, ukazujący piękno architektury kolejowej w Polsce, przede wszystkim obiekty wzorowane na budownictwie starego Rzymu, które potrafiły przetrwać dziesiątki lat, na trwałe wpisując się w nasz krajobraz.

Sporym zainteresowaniem cieszyło się wystąpienie Jacka Kurka pt. „Kolei i tożsamość (kilka sugestii ze Śląskiem w tle)”. Autor posłużył się w swej prezentacji  przykładami tworów kultury, które stały się dla niego impulsem do prowadzenia dalszych rozważań.

Na uwagę zasługuje przede wszystkim twórczość Kraft Werk,  niemieckiego zespołu działającego w okresie powojennym, którego twórcy obciążeni winą ojców, dążą do odkupienia, chcąc uzyskać je dzięki swojej twórczości. Ucieczkę od nieprzyjemnych wspomnień widzą w tym co przeszłe, stałe i pewne. Okładka ich płyty pt. „Trans Europa Express”  ukazuje funkcję pociągu transeuropejskiego, jako tego co łączy i buduje więź miedzy mieszkańcami dotkniętego przez bratobójcze walki kontynentu.

Kolejne ważne motywy możemy dostrzec w twórczości Williama Turnera- wybitnego brytyjskiego malarza. O tym autorze mówi się, że „malował parą, a nie farbą”, co najdobitniej wyraża  jego obraz „Prędkość, para, deszcz”. Turner  w świecie techniki, mechanizacji życia i rozwoju społeczeństwa industrialnego odnajduje piękno w tym co ulotne, krótkotrwałe, niedostrzegalne na co dzień, co jednocześnie budzi zachwyt, skłania do refleksji nad rzeczywistością  i pozwala jej doświadczyć z całą mocą.

Z kolei inny twórca, Robert Jonson, wyraża w swych piosenkach przekonanie, że człowiek, który w swym życiu poszukuje i dąży do określonego celu, często zmuszony jest by zaczynać od początku. Metaforycznie ten początek może stanowić właśnie stacja kolejowa  ̶  miejsce, w którym zostawiamy za sobą pewną przeszłość, by ruszyć w nieznane.

Podsumowując, Jacek Kurek podzielił się swoimi obserwacjami dotyczącymi wpływu kolei na rozwój intelektualny Górnego Śląska. Zdaniem prelegenta proces ten był możliwy ze względu na bezpośredni dostęp do dzieł kultury. To dzięki transportowi kolejowemu udawało się w krótkim czasie zapewnić przewóz dużej ilości książek i czasopism, wraz z którymi płynęła nowa myśl, a z jej nurtem zaczęli ściągać na Śląsk intelektualiści z całej Polsce. Wszystkie te działania przyczyniły się w dużym stopniu do rozwoju tego obszaru i miały fundamentalne znaczenie dla jego tożsamości.

Skupione na postaci Romana Podoskiego wystąpienie Andrzeja Synowca przyniosło szereg technicznych szczegółów na temat prac badawczych bohatera referatu, które zaowocowały owocną dyskusją na temat prądów błądzących.

Autor wystąpienia przedstawił biografię zasłużonego dla polskiego kolejnictwa profesora Politechniki Warszawskiej, pioniera elektryfikacji, kierownika biura elektrycznego w Kijowie. Wielokrotnie odznaczany, m.in. krzyżem belgijskim, Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta, Roman Podoski  stał się wybitnym przedstawicielem nowoczesnej myśli technicznej. Współpracował jako konsultant i doradca w spółkach kolejowych. Do końca życia poświęcił się pracy naukowej na Politechnice Warszawskiej, jako pierwszy habilitował się z dziedziny kolei elektrycznej. Jego prace przyczyniły się do rozwoju cywilizacyjnego w odrodzonym państwie polskim.

Znaczne emocje i interesującą dyskusję wzbudził referat Dawida Kellera, który zwrócił uwagę na konieczność prowadzenia badań na temat polityki państwa wobec polskiego kolejnictwa w okresie międzywojennym (w tym szczególnie wobec administracji kolejowej) oraz weryfikujących punktualność PKP.

Referent podnosił również konieczność informowania o międzywojennej kolei w podręcznikach i opracowaniach popularnych, uwzględniając liczne trudności i przeciwności towarzyszące jej działaniu.

Liczne pochwały uzyskał referat Krzysztofa Nawrockiego, który przedstawił „Znaczenie transportu kolejowego dla prowadzenia działań bojowych na obszarze Śląska w okresie II wojny światowej oraz planowanie działań bojowych na obszarze Śląskiego Okręgu Wojskowego w okresie powojennym”, zwracając uwagę na zagadnienie, które w powszechnej wiedzy słuchaczy było słabo znane.

Według prelegenta kolej miała duży wpływ na działania bojowe i operacyjne, pozwalała na szybkie przemieszczanie się frontu, przewóz dywizji oraz ułatwiała zdobywanie informacji o miejscach przebiegu walk.

Kolejne wystąpienie wygłosił Grzegorz Labuda, wykładowca na Uniwersytecie Gdańskim.  Przemawiający opowiedział o elektryfikacji kolei w Trójmieście i o towarzyszącym  jej relacjom prasowym. Ciekawą dyskusję wzbudziła sprawa pochodzenia taboru przeznaczonego do obsługi linii kolejowych w tym rejonie.

Autor wystąpienia w zabawny sposób przedstawił sytuację kolei w okresie PRL-u (tj.  liczne zaniedbania wynikające z działań państwa ), a także odniósł się do aktualnej kondycji kolei państwowych.

O pracownikach stacji kolejowej na Górnym Śląsku (Ruda-Kochłowice) w  okresie po II wojnie światowej, w niezwykle przejmujący sposób opowiadał Marcin Jarząbek, który skupił się na reakcjach zwykłych ludzi po przejściu wojsk przez ich tereny mieszkalne. Opowiedział o organizacji odrodzonego państwa i tworzeniu się władz. Odniósł się również do niepotrzebnych kosztów wynikających z prowadzenia konkurencji, pociągającym za sobą dodatkowe wydatki między innymi na naprawę maszyn.

Zupełnie odmienny obraz widziany w perspektywie  filmów Stanisława Barei, w których kolej odgrywała znaczącą rolę, przedstawił Bogdan Kloch. Wystąpienie dyrektora Muzeum przerywane było żywymi reakcjami słuchaczy, którzy znając filmografię cenionego reżysera z dużą radością wspominali prezentowane opisy. Bereja we właściwy sobie sposób ukazał codzienne życie robotników, a także wizerunek kolei na co dzień. Stworzył niepowtarzalny styl, za co był niejednokrotnie krytykowany przez władzę, która zarzucała mu „antysocjalistyczną wymowę, kłamstwa, brudną propagandę i nienawiść do klasy robotniczej”.  Nie zważając jednak na te złośliwości tworzył dalej, co przyniosło mu uznanie przez zwykłego widzą, a jego filmy i seriale są nadal chętnie oglądane.

Z kolei Szczepan Świątek wskazał na przydatność akt PZPR w badaniu dziejów kolejnictwa, jego oceny i aktywności. Ze względu na swe uporządkowanie stanowią bowiem one cenną wartość badawczą. Już w tym okresie dostrzeżono konieczność doinwestowania PKP, potrzebę rozwoju sieci i trakcji kolejowej , postępu technicznego, polepszenia bezpieczeństwa, zwrócenia uwagi na sprawy socjalno-bytowe i estetyzację dworców.

Na lokalnym przykładzie Raciborza, miasta do którego kolej dotarła w latach 40. XIX w., Paweł Newerla ukazał proces rozwoju przemysłu (w oparciu o dostęp do linii kolejowej), rozbudowy substancji mieszkaniowej oraz wzrostu liczby mieszkańców. To właśnie Racibórz   pod koniec  XIX w. był największym portem kolejowym w Galicji, przez niego przebiegały linie łączące wschód z zachodem, możliwe były połączenia do tak wielkich miast jak Wiedeń, Berlin, czy Lwów.

Kolejny referat zaprezentował Dariusz Opaliński z Uniwersytetu Rzeszowskiego. Zwrócił on uwagę na wykorzystanie kolejowych rozkładów jazdy w badaniach historycznych i socjologicznych, przytaczając szczegółowe informacje na temat zachowania tego typu źródeł, ich wydawców i dystrybutorów. Ukazał rolę i znaczenie rozkładów jazdy, jako informatora o ruch pociągów dla podróżnych i służby kolei, zawierającego liczne dodatki z radami dla turystów, co pozwala wyciągać wnioski, co do sposobu życia i organizacji pracy w minionych latach. Co więcej rozkłady jazdy uznawane są za cenne źródło informacji dotyczących polityki państwa, sytuacji wewnętrznej, stosunków społecznych, gastronomii kolejowej oraz sposobu  naliczania opłat.

W obszernym wystąpieniu Dominik Lulewicz, pracownik Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, zaprosił słuchaczy do Krakowa, wskazując etapy powstawania  stacji kolejowej w tym mieści, prezentując poszczególne budynki i opisując ich aktualny stan zachowania. Dzięki licznym materiałom fotograficznym, słuchacze byli w stanie wyobrazić  sobie te małe „cudeńka” architektoniczne, często niszczone przez czas i szkodliwą politykę władz, zwłaszcza w okresie PRL. Autor wystąpienia wyraził swoje zatroskanie co do dalszych losów zabytków kolejowych i zwrócił uwagę na konieczność ich ochrony.

W ostatnim wystąpieniu Michał Izydorczak, badacz i pasjonat kolei wąskotorowej, wskazał przykłady współczesnego wykorzystania linii wąskotorowej w Europie Środkowo-Wschodniej, porównując je do sytuacji w Polsce. Ukazał jej zastosowanie w zakładach torfowych, przemyśle hutniczym i wydobywczym, transporcie leśnym, obsługi turystycznej w parkach. Wskazał na fakt, iż kolej wąskotorowa może pełnić swe zadania dużo szybciej i lepiej niż kolej normalnotorowa, co związane jest z małymi kosztami budowy i eksploatacji oraz możliwością pracy w trudnych warunkach terenowych.

Co ciekawe, tabory kolejowe same w sobie są niezwykłą atrakcją, ze względu na swój piękny wygląd, wzorowany na przykładzie historycznych pociągów, przez co nierzadko  biorą udział w rekonstrukcjach historycznych.

Innym przykładem  wykorzystania linii kolejowych są drezyny, budowane i używane przez pasjonatów  twórczego i niebanalnego spędzania wolnego czasu.

Jak się okazało w wielu przybyłych gościach temat kolejnictwa wzbudził niemałe emocje, o których można było się przekonać podczas dyskusji, które nie milkły nawet na przerwach. Konferencja zgromadziła liczne grono słuchaczy z całej Polski.

Jesienią 2012r. ukaże się wydawnictwo pokonferencyjne, które pozwoli się zapoznać wszystkim zainteresowanym z wygłoszonymi referatami.

          Autor tekstu: Martyna Pope, Koło Inicjatyw Studenckich

O konferencji było również głośno na innych stronach. Pisali o nas między innymi:

"W Rybniku postawiono na kolej" - relacja na www.rynek-kolejowy.pl
www.rynek-kolejowy.pl
www.rybnik.com.pl
www.imprezy.docelu.pl

www.ue.katowice.pl
www.nowiny.rybnik.pl (1)
www.nowiny.rybnik.pl (2)
www.histmag.org (1)
www.histmag.org (2)
www.transport-komunikacja.pl
www.gazeta.pl
www.pthg.pl
www.rybnik.naszemiasto.pl
www.silesiakultura.pl
www.miasto-rybnik.pl
www.rybnik.com.pl
www.srkgs.pl
www.radio90.pl